zaloguj si─Ö   |    mapa strony   |
RSS
SmodCMS

  1. Profesor Stefan Barbacki (1903 – 1979)

Barbacki

Stefan Barbacki urodzi┼é si─Ö 1 wrze┼Ťnia 1903 roku w Wieliczce. Jego rodzicami byli Jan i Zofia. Ojciec pracowa┼é jako s─Ödzia. Stefan Barbacki ucz─Öszcza┼é do V Gimnazjum Klasycznego w Krakowie, a w latach 1921 – 1925 studiowa┼é na Wydziale Filozoficznym oraz w Studium Rolniczym Uniwersytetu Jagiello┼äskiego.

W owym czasie na Uniwersytecie Jagiello┼äskim pracowa┼é profesor Edmund Za┼é─Öski (1863 – 1932), który jako pierwszy w Polsce zastosowa┼é statystyk─Ö matematyczn─ů w do┼Ťwiadczalnictwie rolniczym. W 1907 roku prof. Za┼é─Öski og┼éosi┼é systematyczny wyk┼éad metodyki do┼Ťwiadcze┼ä rolniczych opartej na zastosowaniu rachunku prawdopodobie┼ästwa b┼é─Ödu.

Na ostatnim roku studiów Stefan Barbacki by┼é asystentem u profesora Za┼é─Öskiego. Od 1925 roku pracowa┼é w dziale Hodowli i Genetyki Zbó┼╝ w Pa┼ästwowym Instytucie Naukowym Gospodarstwa Wiejskiego w Pu┼éawach. W 1929 roku uzyska┼é na Uniwersytecie Jagiello┼äskim stopie┼ä doktora nauk rolniczych na podstawie pracy „Z bada┼ä porównawczych nad odmianami pszenicy ozimej Sandomiersk─ů i Wysokolitewk─ů”. Wa┼╝nym etapem ┼╝ycia Profesora by┼éo stypendium fundacji Rockefellera w Galton Laboratory Uniwersytetu Londy┼äskiego i spotkanie z profesorem Ronaldem Aylmerem Fisherem, wspó┼épraca, a w pó┼║niejszych latach korespondencja. Jako jedyny Polak ma wspóln─ů prac─Ö z Fisherem „A test of the supposed precision of systematic arrangements” opublikowan─ů w 1936 roku w Annals of Eugenics.

W 1935 roku Stefan Barbacki wyda┼é podr─Öcznik „Ogólna metodyka do┼Ťwiadcze┼ä polowych w zarysie”, który powsta┼é równolegle z podr─Öcznikiem Fishera „The Design of Experiments”. Dzi─Öki tej publikacji do rolnictwa polskiego zosta┼éy wprowadzone nowe metody eksperymentowania oraz statystycznego analizowania wyników do┼Ťwiadcze┼ä. Do popularyzacji tych metod przyczyni┼éo si─Ö czasopismo „Przegl─ůd Do┼Ťwiadczalnictwa Rolniczego”, które pod  redakcj─ů Stefana Barbackiego by┼éo wydawane od 1938 roku, a nast─Öpnie w roku 1946.

W 1945 roku, Stefan Barbacki przeniós┼é si─Ö do Poznania, gdzie wspó┼édzia┼éa┼é w odbudowie Wydzia┼éu i przeszczepi┼é na grunt Wielkopolski swoje przedwojenne zdobycze i przemy┼Ťlenia w zakresie planowania eksperymentów oraz ich analizy metodami statystycznymi. W kolejnych latach wcieli┼é do praktyki idee profesora Za┼é─Öskiego. Wkrótce powsta┼éy pierwsze prace magisterskie pod kierunkiem profesora Barbackiego z metodyki do┼Ťwiadczalnictwa rolniczego, uwzgl─Ödniaj─ůce zastosowanie statystyki matematycznej.

Profesor by┼é inicjatorem utworzenia na Wydziale Rolniczo – Le┼Ťnym Uniwersytetu Pozna┼äskiego Katedry Do┼Ťwiadczalnictwa Rolniczego i Biometrii. Po habilitacji (1945) obj─ů┼é stanowisko kierownika tej Katedry. Z racji swoich do┼Ťwiadcze┼ä by┼é niepodwa┼╝alnym autorytetem w zakresie metodyki do┼Ťwiadczalnictwa rolniczego i biometrii. Zapisa┼é si─Ö w pami─Öci swoich uczniów jako osoba bardzo ceni─ůca samokszta┼écenie. Równocze┼Ťnie mia┼é ogromn─ů umiej─Ötno┼Ť─ç „wy┼éawiania” talentów – ludzi nie tylko uzdolnionych, ale równie┼╝ aktywnych i pracowitych. Pomaga┼é im potem rozwija─ç umiej─Ötno┼Ťci oraz dzia┼éalno┼Ť─ç naukow─ů, wspiera┼é radami dotycz─ůcymi wszystkich aspektów pracy naukowej. Popularno┼Ťci─ů cieszy┼éy si─Ö wyk┼éady Profesora dotycz─ůce metod statystycznych, do┼Ťwiadczalnictwa rolniczego i jego metodyki, wybranych dzia┼éów genetyki i hodowli ro┼Ťlin. ┼Üwiadczy o tym liczba 113 wykszta┼éconych przez niego magistrów in┼╝ynierów oraz 32 wypromowanych przez niego doktorów (1955 – Regina Elandt, 1961 – Tadeusz Cali┼äski). Wydana w 1951 roku ksi─ů┼╝ka „Do┼Ťwiadczenia Kombinowane” jest niedo┼Ťcignionym wzorem pisania w sposób prosty o rzeczach z┼éo┼╝onych. Dewiz─ů Profesora by┼éo „Zostanie po nas to, co zosta┼éo napisane.” Mia┼é ogromny szacunek do s┼éowa pisanego i my┼Ťl t─Ö przekaza┼é swoim uczniom, wspó┼épracownikom i czytelnikom. „Naukowiec jako jedyny w┼Ťród wszystkich zawodów musi dostarczy─ç dowodu swojej pracy w formie pisanej, dowodu wskazuj─ůcego, dlaczego si─Ö jej podj─ů┼é, w jaki sposób j─ů przeprowadzi┼é, co w efekcie uzyska┼é i jakie znaczenie ma otrzymany wynik.”

Profesor Stefan Barbacki by┼é cz┼éowiekiem niezwyk┼éym: niebywale pracowitym, o silnej osobowo┼Ťci i niezwyk┼éych pomys┼éach. A jak wspominaj─ů Go Jego wspó┼épracownicy? Stefan Barbacki by┼é surowy, ale równocze┼Ťnie opieku┼äczy. Interesowa┼é si─Ö ┼╝yciem i problemami swoich wspó┼épracowników, pomaga┼é w trudnym okresie, gdy obowi─ůzywa┼éy tzw. przydzia┼éy pracy. Jego surowo┼Ť─ç objawia┼éa si─Ö w tym, ┼╝e nie lubi┼é, gdy mu przeszkadzano. Pan profesor Cali┼äski wspomina, ┼╝e aby wej┼Ť─ç do pokoju profesora Barbackiego u┼╝ywano ró┼╝nych sposobów: pytano sekretark─Ö, w jakim jest humorze, albo „wysy┼éano” jednego z kolegów, który mia┼é na niego dobry wp┼éyw, aby porozmawia┼é z profesorem Barbackim i „poprawi┼é” Profesorowi humor. Wej┼Ť─ç do pokoju mo┼╝na by┼éo, gdy Profesor podnosi┼é g┼éow─Ö znad biurka.

Profesor zleca┼é opisanie wyników prowadzonych do┼Ťwiadcze┼ä. Asystenci starali si─Ö omówi─ç wyniki jak najlepiej. Cz─Östo jednak s┼éyszeli, jak wspomina profesor Bilski, Wie pan, my┼Ťla┼éem, ┼╝e mi to pan jasno opisze, a pan napisa┼é chi┼äszczyzn─ů. Gdy zdarza┼éa si─Ö pomy┼éka w obliczeniach, to mo┼╝na by┼éo us┼éysze─ç: prosz─Ö pana, jak pan to robi┼é, to pan w ogóle my┼Ťla┼é? Ucz─ůc swoich wspó┼épracowników prof. Barbacki zawsze powtarza┼é, ┼╝e prace naukowe trzeba pisa─ç tak jasno, aby nawet inteligentny ch┼éop je zrozumia┼é.

W 1945 roku Stefan Barbacki przeniós┼é si─Ö z Pu┼éaw do Poznania. W maju tego roku habilitowa┼é si─Ö na Wydziale Rolniczo-Le┼Ťnym Uniwersytetu Pozna┼äskiego, gdzie nast─Öpnie obj─ů┼é stanowisko docenta i zast─Öpcy profesora oraz kierownika nowo utworzonej Katedry Do┼Ťwiadczalnictwa Rolniczego i Biometrii. W marcu 1948 roku otrzyma┼é tytu┼é profesora nadzwyczajnego, a we wrze┼Ťniu tego roku zosta┼é dziekanem Wydzia┼éu Rolniczo-Le┼Ťnego Uniwersytetu Pozna┼äskiego. Po wyodr─Öbnieniu z Uniwersytetu Pozna┼äskiego Wydzia┼éu Rolniczo-Le┼Ťnego i przemianowaniu go w 1951 roku w samodzieln─ů Wy┼╝sz─ů Szko┼é─Ö Rolnicz─ů, prof. Barbacki otrzyma┼é stanowisko prorektora ds. nauki. Zosta┼é jednocze┼Ťnie kierownikiem Katedry Genetyki i Hodowli Ro┼Ťlin, utworzonej na bazie ww. Katedry Do┼Ťwiadczalnictwa Rolniczego i Biometrii. T─ů poszerzon─ů Katedr─ů, obejmuj─ůc─ů Zak┼éad Do┼Ťwiadczalnictwa Rolniczego i Biometrii, Zak┼éad Hodowli Ro┼Ťlin i Nasiennictwa oraz Zak┼éad Cytogenetyki, kierowa┼é do 1970 roku.

W dzia┼éalno┼Ťci praktycznej na rzecz rozwoju rolnictwa, Profesor wniós┼é w trudnych pierwszych powojennych latach ogromny wk┼éad badawczy i organizacyjny, przeszczepiaj─ůc na teren Wielkopolski swoje wcze┼Ťniejsze osi─ůgni─Öcia i przemy┼Ťlenia z zakresu prowadzenia bada┼ä rolniczych. Dzi─Öki Jego staraniom powsta┼éo w Wielkopolsce i w rejonach s─ůsiednich kilkana┼Ťcie stacji hodowli ro┼Ťlin oraz zak┼éadów do┼Ťwiadczalnych, z którymi do lat pi─Ö─çdziesi─ůtych wspó┼épracowa┼é, nad niektórymi z nich sprawuj─ůc nadzór naukowy.

W 1952 roku, Profesor zosta┼é powo┼éany na cz┼éonka korespondenta, a w 1964 roku na cz┼éonka rzeczywistego Polskiej Akademii Nauk (PAN). W 1954 roku uzyska┼é tytu┼é profesora zwyczajnego. W 1955 roku Stefan Barbacki zosta┼é przewodnicz─ůcym Pozna┼äskiego Oddzia┼éu Towarzystwa Przyrodników im. Miko┼éaja Kopernika, a w 1958 roku przewodnicz─ůcym Komitetu Hodowli i Uprawy Ro┼Ťlin Wydzia┼éu Nauk Rolniczych i Le┼Ťnych PAN.

W latach 1951-1955 profesor Barbacki kierowa┼é dzia┼éami ro┼Ťlin motylkowych i pastewnych Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Ro┼Ťlin (IHAR) oraz Instytutu Uprawy Nawo┼╝enia i Gleboznawstwa (IUNG). W 1956 roku z inicjatywy Profesora te dwie jednostki zosta┼éy po┼é─ůczone w Zak┼éad Ro┼Ťlin Pastewnych IUNG. Tym Zak┼éadem kierowa┼é do 1965 roku. Ponadto, w 1954 roku profesor Barbacki utworzy┼é w Poznaniu now─ů placówk─Ö PAN, Zak┼éad Hodowli Ro┼Ťlin. Z po┼é─ůczenia tej placówki z Zak┼éadem Genetyki PAN w Skierniewicach, powsta┼é w 1961 roku Zak┼éad Genetyki Ro┼Ťlin PAN, którego prof. Barbacki by┼é kierownikiem do 1973 roku. W roku 1979, Zak┼éad ten zosta┼é przekszta┼écony w Instytut Genetyki Ro┼Ťlin PAN. By┼éo to wynikiem usilnych stara┼ä Profesora.

Profesor Barbacki by┼é inicjatorem i redaktorem kilku czasopism naukowych. Najwi─Ökszym Jego osi─ůgni─Öciem w tej dziedzinie by┼éo powo┼éanie w 1960 roku pierwszego polskiego czasopisma genetycznego wydawanego w j─Özyku angielskim, „Genetica Polonica” (ukazuj─ůcego si─Ö obecnie pod nazw─ů „Journal of Applied Genetics”). Profesor do ko┼äca ┼╝ycia by┼é redaktorem naczelnym tego czasopisma. Ponadto, Profesor powo┼éa┼é i redagowa┼é przez wiele lat czasopismo „Przegl─ůd Zagranicznej Literatury Naukowej z Zakresu Genetyki i Hodowli Ro┼Ťlin”, w którym publikowano t┼éumaczenia streszcze┼ä wa┼╝niejszych prac dotycz─ůcych genetyki i hodowli ro┼Ťlin uprawnych.

W swej dzia┼éalno┼Ťci na terenie uczelni, profesor Barbacki przyczyni┼é si─Ö walnie do utworzenia w 1963 roku Instytutu Biologii Stosowanej, integruj─ůcego nauki biologiczne ┼Ťrodowiska pozna┼äskiego, a tak┼╝e prowadz─ůcego przewody doktorskie i habilitacyjne z nauk przyrodniczych. Tym Instytutem Profesor kierowa┼é do 1968 roku.

W 1963 roku w Poznaniu, na II Ogólnopolskim Sympozjum na temat genetyki cz┼éowieka, zwierz─ůt, ro┼Ťlin i mikroorganizmów, z inicjatywy profesora Barbackiego, powo┼éano Komitet Organizacyjny Polskiego Towarzystwa Genetycznego. Pierwszym prezesem Towarzystwa (formalnie powo┼éanego w 1966 roku) by┼é Profesor.

Stefan Barbacki by┼é tak┼╝e jednym z inicjatorów utworzenia w 1966 roku Centralnego O┼Ťrodka Badania Odmian Ro┼Ťlin Uprawnych, a nast─Öpnie przez wiele lat by┼é przewodnicz─ůcym jego Rady Naukowej.
Przy udziale PAN, Akademii Rolniczej i PTPN, Profesor zorganizowa┼é 6 ogólnopolskich i mi─Ödzynarodowych sympozjów naukowych w Poznaniu. By┼é tak┼╝e inicjatorem wielu innych konferencji oraz seminariów. Profesor wielokrotnie wyje┼╝d┼╝a┼é za granic─Ö wyg┼éaszaj─ůc odczyty o dokonaniach polskiej hodowli ro┼Ťlin.
Profesor Barbacki wyró┼╝nia┼é si─Ö wielostronn─ů aktywno┼Ťci─ů naukow─ů. Jego ogólny dorobek publikacyjny obejmuje oko┼éo 200 pozycji z dziedziny genetyki, hodowli, fizjologii, biochemii, uprawy ro┼Ťlin oraz do┼Ťwiadczalnictwa i zastosowa┼ä metod statystycznych w biologii i rolnictwie. W pracach tych mo┼╝na wyodr─Öbni─ç kilka serii: pierwsza z nich to prace dotycz─ůce genetyki j─Öczmienia, druga obejmuje prace zwi─ůzane z zagadnieniami odmianoznawstwa pszenic, kolejna dotyczy metodyki do┼Ťwiadczalnictwa rolniczego i biometrii, a czwarta obejmuje prace Profesora dotycz─ůce genetyki, hodowli i uprawy ┼éubinu. Osobn─ů seri─Ö stanowi─ů prace z tematyki dotycz─ůcej poliploidów koniczyny i seradeli, bada┼ä nad wyk─ů ozim─ů, jak równie┼╝ bada┼ä nad zawarto┼Ťci─ů bia┼éka surowego i aminokwasów egzogennych u ró┼╝nych gatunków i odmian ro┼Ťlin motylkowych i traw.

Niech podsumowaniem ┼╝ycia Profesora b─Öd─ů s┼éowa prof. Zbigniewa Brody „Z Jego (czyt. prof. Barbackiego) szko┼éy naukowej wyszli wybitni profesorowie i organizatorzy nauki, którzy rozwin─Öli idee badawcze dotycz─ůce biometrycznej analizy oraz genetycznego uwarunkowania w┼éa┼Ťciwo┼Ťci ro┼Ťlin oraz wykorzystania ich w hodowli. Nast─Öpne pokolenia naukowców wzbogacone warsztatowo kontynuuj─ů i rozwijaj─ů idee naukowe w stworzonych przez profesora Stefana Barbackiego dwóch znacz─ůcych szko┼éach: Pozna┼äskiej Szkole Biometryczno – Statystycznej i Genetyczno – Hodowlanej.”

W marcu 1973 roku Profesor przeszed┼é na emerytur─Ö. W tym czasie wypromowa┼é jeszcze czterech doktorów. W ostatnich trzech latach swojego ┼╝ycia opublikowa┼é szereg prac naukowych. Ostatnimi by┼éy opublikowane w 1978 roku nast─Öpuj─ůce wspólne prace dotycz─ůce genetyki j─Öczmienia:

Barbacki S., Cali┼äski T., Surma M., Kurha┼äska G., Adamski T., Kaczmarek Z., Dobek A., Karczewska A., Je┼╝owski S.: Transgressions in barley (Hordeum sativum Jess). 7a. Transgressions of F6 and F7 hybrids from the cross Burea x Brown. Genetica Polonica 19, 403 – 421,

Barbacki S., Cali┼äski T., Surma M., Kurha┼äska G., Adamski T., Kaczmarek Z., Dobek A., Karczewska A., Je┼╝owski S.: Transgressions in barley (Hordeum sativum Jess). 7b. Transgressions of F6 and F7 hybrids from the cross Alsa x Burea, Inpala x Himalaya, Lubuski x Lonhi, Lubuski x Brage Körn and Kazimierski x Brage Körn. Genetica Polonica 19, 423 – 436.

„Profesor by┼é wielk─ů osobowo┼Ťci─ů”, wspomina prof. Ignacy Wiatroszak, „by┼é wielkoduszny, nie ┼╝ywi┼é uraz, by┼é bezinteresowny. Cechowa┼éa Go ujmuj─ůca ┼╝yczliwo┼Ť─ç i wiara, ┼╝e dobro zawsze zwyci─Ö┼╝y, by┼é wspania┼éym optymist─ů i nawet w najtrudniejszych chwilach umia┼é podnosi─ç na duchu innych. U cz┼éowieka pragn─ů┼é widzie─ç tylko dobro i st─ůd te┼╝ wyp┼éywa┼é Jego wielki optymizm.”

Pomimo ci─Ö┼╝kiej choroby, Profesor do ostatnich chwil swojego ┼╝ycia by┼é aktywny umys┼éowo i utrzymywa┼é kontakty z Instytutem. Jego uczniowie i wspó┼épracownicy bardzo cz─Östo Go odwiedzali. Prof. Stefan Barbacki zmar┼é 30 lipca 1979 roku. Zosta┼é pochowany na cmentarzu parafii So┼éackiej przy ul. Lutyckiej. Na zawsze pozosta┼é w pami─Öci swoich uczniów, o czym ┼Ťwiadcz─ů le┼╝─ůce na Jego grobie wci─ů┼╝ ┼Ťwie┼╝e kwiaty.

W 1994 roku z inicjatywy Instytutu Genetyki Ro┼Ťlin PAN ustanowiono Krajow─ů Nagrod─Ö Naukow─ů z Zakresu Genetyki Ro┼Ťlin imienia Stefana Barbackiego.


┼╣ród┼éa

  1. Cali┼äski T. (1995): Statystyka matematyczna i biometria w o┼Ťrodku pozna┼äskim. Sesja naukowa z okazji 75 rocznicy powstania Uniwersytetu w Poznaniu pod redakcj─ů Zbigniewa Palki, Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna┼ä
  2. Sprawozdania nr 97 za 1979 rok Wydzia┼é Nauk Rolniczych i Le┼Ťnych PTPN, Pozna┼ä 1981
  3. Profesor Stefan Barbarki (1903-1979) w setn─ů rocznic─Ö urodzin, Praca pod redakcj─ů Zbigniewa Brody, Wydawnictwo Naukowe Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, Pozna┼ä 2003

Opracowała: Małgorzata Graczyk

Wersja do druku